De Kamer van Volksvertegenwoordigers heeft op 21 april 2022 Boek 5 (Verbintenissen) van het nieuw Burgerlijk Wetboek goedgekeurd. De buitencontractuele aansprakelijkheid zal in een afzonderlijk Boek 6 worden behandeld. Boek 5 treedt in werking op de eerste dag van de zesde maand na de bekendmaking, dus wellicht op 1 november of 1 december 2022.

A. Wetsvoorstel

De Commissie voor Justitie heeft op 22 maart 2022, in tweede lezing, het wetsvoorstel houdende boek 5 "Verbintenissen" van het Burgerlijk Wetboek aangenomen. Dit voorstel werd op 24 februari 2021 bij de Kamer neergelegd. Niet minder dan 70 amendementen werden opgeworpen.

Aanvankelijk werd voorzien dat het boek 5 “Verbintenissen” eveneens zou handelen over de buitencontractuele aansprakelijkheid, maar uiteindelijk is ervoor gekozen om hieraan een specifiek Boek te wijden, omwille van de duidelijkheid.  De buitencontractuele aansprakelijkheid zal voortaan Boek 6 uitmaken.

B.   Algemene toelichting

Het nieuwe verbintenissenrecht beoogt tegemoet te komen aan de veroudering van de wetgeving door vaststaande rechtspraak een wettelijke grondslag te geven, door lacunes op te vullen en door bepalingen logischer in te delen.
De wijzigingen gaan echter heel wat verder dan een loutere codificatie van de rechtspraak of technische aanpassingen. Ook inhoudelijk verandert er heel wat. De hervorming heeft als rode draad dat ze  een nieuw evenwicht wil brengen tussen de autonomie van partijen en de rol van de rechter, als behoeder van de belangen van de zwakke partij en het algemeen belang. 

Onder de talrijke nieuwigheden en verduidelijkingen kunnen onder andere volgende worden aangestipt:

•   Misbruik van omstandigheden als algemeen wilsgebrek: Dit kan bij de totstandkoming van een contract een grond
     zijn tot aanpassing van de verbintenissen
•   Het verbod van onrechtmatige bedingen: “Elk beding dat een kennelijk onevenwicht schept tussen de rechten en 
    plichten van partijen”. Deze algemene  regel is alleen van toepassing op bedingen “waarover niet kan worden
    onderhandeld”. De regel heeft tot doel op termijn de wet inzake onrechtmatige bedingen tussen ondernemingen
    overbodig te maken.
•   De imprevisieleer bij verandering van omstandigheden: In geval van onvoorzienbare gewijzigde omstandigheden
    die de uitvoering van de overeenkomst zo buitensporig bezwaren dat de uitvoering ervan redelijkerwijze niet langer
    kan worden geëist van een partij, heeft deze partij het recht de andere partij te vragen om het contract
    te heronderhandelen of te beëindigen. Indien geen overeenstemming tussen de partijen wordt bereikt, kan de
    rechter in een procedure zoals in kortgeding de overeenkomst aanpassen of ontbinden.
•   De “anticipatory breach” : De niet-uitvoeringsexceptie en de ontbinding kunnen worden toegepast wanneer het
    duidelijk is dat de medecontractant zijn verbintenis niet zal uitvoeren, de gevolgen hiervan voldoende ernstig zijn
    en er geen voldoende waarborgen voor de goede uitvoering zijn geboden.

Het algemeen bevrijdingsbeding, de prijsvermindering en de ontbinding op kennisgeving zijn eveneens voorbeelden van rechtsfiguren die voortaan in het nieuwe verbintenissenrecht worden geregeld. 

De wilsautonomie van de partijen wordt dus op bepaalde punten versterkt maar de rechter zal vooraan kunnen bijsturen wanneer een contractueel onevenwicht bestaat als gevolg van een misbruik door een partij van de zwakke positie van de andere partij of wanneer de economie van het contract ernstig wordt verstoord naar aanleiding van nieuwe, onvoorzienbare omstandigheden zoals covid19, de stijging van grondstofprijzen of de oorlog in Oekraïne

C.   Inwerkingtreding

Zoals gezegd zal het nieuwe wetboek in werking treden op de eerste dag van de zesde maand na publicatie van de wet in het Belgische staatblad.

In principe zal het nieuwe verbintenissenrecht van toepassing zijn op contracten die worden afgesloten na de inwerkingtreding van de wet. Er bestaat voor partijen echter een mogelijkheid om daar contractueel van af te wijken en te voorzien dat de nieuwe wet eveneens van toepassing is op contracten afgesloten vóór de inwerkingtreding. 

Tenzij partijen anders zijn overeengekomen, zullen de bepalingen dus niet van toepassing zijn en blijven de vorige regels van toepassing:  

• op de toekomstige gevolgen van rechtshandelingen en rechtsfeiten die hebben plaatsgevonden 
  voor haar inwerkingtreding;
• in afwijking van het eerste lid, op rechtshandelingen en rechtsfeiten die hebben plaatsgevonden
  na haar inwerkingtreding die betrekking hebben op een verbintenis ontstaan uit een rechtshandeling 
  of rechtsfeit dat heeft plaatsgevonden voor de inwerkingtreding van deze wet.